Das orixes de marzo

Emisión DIARIO CULTURAL 07/04/2008

Na terra cha de Mallorca medrou, viviu e escribiu a que se considera a primeira escritora moderna en catalán, Maria Antònia Salvà. Abriu o século XX superando a poesía sentimental burguesa que cultivaran boa parte das escritoras anteriores en catalán e optou pola poesia arraigada na terra, na fala de Mallorca e nos xeitos da poesía popular. Mantivo relacións intensas co escritor Miquel Costa i Llobera, que temos traducido ao galego por Xavier Baixeras, pero tamén con poetas máis novos ca ela. Un destes, Josep Carner, que adoitaba pasar longas estadas na illa, dixo dela que era a voz de Mallorca, que soubera recoller a fermosura do folclore, a adhesión inquebrantable ao territorio e á fala. Ese interese pola poesía e lingua lévaa ao mundo da tradución e comeza por Mistral. A escolla aínda hoxe semella a máis axeitada porque quen mellor ca ela podía verquer o occitano da Camarga ao catalán da Plana mallorquina. A súa tradución de Miréia constituíu un verdadeiro fito no seu momento e participou na fixación do catalán literario porque antes da súa publicación o texto foi revisado polo miúdo no acabado de crear Institut d’Estudis Catalans. Muller de formación autodidacta, animouse logo a traducir do italiano textos de Pascoli, Manzoni e Petrarca, e, reparen, polo que conta nunha carta ao seu editor, tiña traducidos algúns poemas de Rosalía de Castro que non coñecemos aínda.

Rosalía está presente tamén na súa obra de creación. En concreto nun poema brevísimo, de oito versos, recollido no seu derradeiro libro, Lluneta del pagès (Lúa do labrego) de 1954, que remite a As viúdas dos vivos e as viúdas dos mortos. Josep Carner, que era home lido e tivera contacto coa literatura galega, foi o primeiro en salientar publicamente esta conexión rosaliana, aínda que non acerta co poema exacto sobre o que está escrito. Carner remite ao “Este vaise e aqueles vanse”, pero o ton, a voz feminina e a queixa pola longa ausencia do amado que se constata no paso do ciclo agrario, remite á Penélope tecedeira de Rosalía, a de “Tecín soia a miña tea, / sembrei soia o meu nabal”. Este é o poema de Maria Antònia Salvà, que lles leo en catalán:

Ell és a Cuba
Passarà el temps de sembrar,
l’herba colgarà les soques,
el favar treurà bajoques
i mon bé no tornarà.

Cada hora passa més llarga,
cada dia més crudel…
Terra de la canya-mel,
terra de la mort amarga!

De Mallorca saíu moita emigración cara a Cuba que non había tornar á illa, así que Maria Antònia Salvà non se limita a recoller un motivo literario, senón que anosa, mallorquiniza, o tema rosaliano da viúva dos vivos e a viúva dos mortos. Boa semana e boas lecturas.