Arquivos mensuais: Decembro 2008

163| Judith Butler: corporeizar o pensamento

Emisión DIARIO CULTURAL 15/12/2008

Judith Butler ocupa lugar nos andeis de novidades das librerías cos últimos readers publicados nos Estados Unidos e mais coas entrevistas que aparecen nas revistas de cultura e pensamento. Exit Book vén de publicar unha entrevista con ela, que se suma a outras anteriores nas revistas Metrópolis e Lectora, nas que Butler falou sen cancelas.

A entrevista é unha modalidade de eséxese que me resulta do máis interesante. A entrevista permite un achegamento dixerido aos discursos complexos, ou prolixamente elaborados, que se desenvolven en forma de artigo ou libro e engaden aínda a posibilidade de mostar as contradiccións e os puntos escuros que detecta quen entrevista. Por riba permiten, ademais, encarnar unha formulación intelectual nun corpo e nunha experiencia vital; a fin de contas toda teoría se sustenta tamén nunha biografía. Así se comproba nas últimas entrevistas que lle lin a Judith Butler nos dous últimos anos. Exit Book, especializada na arte e a cultura visuais, ofrece no seu número 9 (2008) un monográfico sobre feminismo e arte de xénero, consecuencia, sen dúbida daquelas grandes exposicións que tiveron lugar en Los Angeles, Bilbao e Compostela. Refírome, claro, a Wack!, Kiss kiss bang bang e mais A batalla dos xéneros. O monográfico ofrece unha posta ao día do debate feminista con artigos de Amelia Jones, Estrella de Diego ou Ana Martínez-Collado, unha interesante sección de libros, na que colaboran, entre outros Patricia Mayayo e Pedro de Llano, e, sobre todo, ofrece dúas entrevistas, unha con Rosi Braidotti e outra, máis gorentosa, con Judith Butler, feita por Juan Vicente Aliaga. Aliaga centra as súas preguntas nun aspecto central do pensamento de Butler, a categoría de xénero, e logo entra nun aspecto recorrente nas últimas entrevistas e intervencións da pensadora: a violencia bélica exercida polos Estados Unidos e Israel. Os temas non se afastan moito doutras entrevistas, interesantísimas, a Butler publicadas nos dous últimos anos. Refírome á que lle fixo Fina Birulés para o número 78 (2008) da revista barcelonesa Metrópolis, que lles recomendo vivamente porque son dúas filósofas interpelándose, fronte por fronte, e mais a publicada no número 13 (2007) de Lectora, feita por Patrícia Soley-Beltran e Beatriz Preciado.

Neste ano 2008 publicaronse varios readers como Judith Butler. Sexual politics, social change and the power of the performative (Routledge, 2008) editado por Jill Jagger, ou Judith Butler and political theory (Roudledge, 2008), editado por Terrell Carver e Samuel A. Chambers, así como unha conferencia pronunciada por Butler en Barcelona que se titulou Vulnerabilitat, supervivència (2008), que se glosou neste comentario de opinión. Hai moitos textos frescos de e sobre Butler mais eu nunca renunciaría a corporeizar o seu pensamento, que é o valor engadido que teñen as entrevistas. Boa semana e boas lecturas.

Advertisements

162| A creación non é comprensión

Emisión DIARIO CULTURAL 08/12/2008

Clarice Lispector afirmou que Brasília era unha cidade construída na liña do horizonte, e na liña do horizonte, nese guión longo ao final dunha explanada que aparenta o Pavillón Mies van der Rohe, Kazuyo Sejima (ela) e mais Ryue Nishizawa (el) veñen de inaugurar unha instalación para investigar como altera a transparencia o espazo. Mais, comecemos por Luís Seoane.

Nos 70 Seoane publicaba no dominical de La Voz de Galicia unha galería de retratos escritos e debuxados que logo chamou “Figuracións”. Unha delas dedicoulla a Clarice Lispector e, aínda que no debuxo non se recoñece o seu rostro anguloso, alí está aquela mirada súa, indómita, que cortaba como gume de coitelo. Lispector fora a Bos Aires para presentar o seu último libro, Visão do esplendor. Impressões leves (1975), que se abría cun texto dedicado á polémica Brasília, a urbe chantada no medio da selva por Oscar Niemeyer e Lúcio Costa, e na súa figuración Seoane reproduce, en galego, unha parte das declaracións de Lispector. Dicía: “Fai moito profeticei sobor desa cidade e dixen que sería un Estado totalitario denantes de se construír e que sería invadida polas ratas. Hoxe páganse dous cruceiros por cada rata morta. Os árbores alí parecen feitos con materia plástica e non hai esqueitas, polo tanto non existen os namorados que sempre se atopan nas esquinas. Brasília foi habitada por homes loiros, outos e cegos, unha especie de xentes da Atlántida, mais despois xorde unha nova xeneración que adequire unha razón de vivir, producto de aquela outra que non tiña ningunha, e, estes derradeiros son pequenos e mouros”. Xa que logo, no seu relato a cidade pasa de apocalíptica a xenesíaca conforme se vai habitando e mestizando.

Noutra pasaxe sobre a cidade Lispector bota man das ferramentas da abstracción para explicala (cito): “Brasília é construída na linha do horizonte. Brasília é artificial. Tão artificial como devia ter sido o mundo quando foi criado. […] A criação não é uma compreensão, é um novo mistério” (Jornal do Brasil, 20/06/1970). Neste concepto da creación sitúanse precisamente os dous arquitectos da coñecida firma xaponesa SANAA cando explican a súa agardada instalación arquitectónica en Barcelona. Trátase dunhas cortinas transparentes en espiral instaladas na caixa de vidro do Pavillón Mies Van der Rohe, un edificio que recuperou protagonismo nun recanto de Montjuïch, ao fondo da explanada, como un guión longo de mármore, vidro e auga. Cadrando coa súa inauguración Kazuyo Sejima e mais Ryue Nishizawa limpaban con teimosía na cortina en espiral á procura da transparencia absoluta que permite o reflexo e afirmaron: “Quen veña ver a nosa instalación, non o verá claro, pero o ha notar”. Ou, seguindo Lispector, a transparencia non é comprensión, é un novo misterio. Boa semana e boas lecturas.


161| EBA e Bos Aires con Margarita Xirgu en primeiro plano

Emisión DIARIO CULTURAL 01/12/2008

Ser, non son moito de cabodanos, mais a homenaxe que hoxe se lle rende en Ourense a Eduardo Blanco Amor convida a lembrar a fascinación de EBA por Margarita Xirgu. O 18 de xuño de 1968 a actriz estivera de aniversario e esa foi ocasión acaída para facerlle no mes de decembro un retrato americano en La Vanguardia cun título puramente descritivo e pouco esforzado: “Margarita Xirgu cuenta ochenta años”. Blanco Amor era daquela, escritor poderoso e personaxe controvertido, convencido da súa valía como literato e aínda co arroallo de quen vivira na intensa Bos Aires, unha cidade daquela máis europea e máis cosmopolita cás grandes cidades baixo a bota de Franco. Ofrecía no artigo unha semblanza vivida da actriz que conmoveu a comunidade exiliada, especialmente a catalá, que asistía ás súas representacións convertidas de feito nun acto social imprescindible.

O retrato de Blanco Amor demórase na descrición da actriz e claudica á fascinación da muller divinizada pola arte dramática, convertida en artista poderosa, en diva. Porque a Xirgu encarnara nos teatros de España, Arxentina e Uruguai as grandes personaxes femininas: Medea, Electra, La Celestina, Mariana Pineda… E lembraba de camiño o fío que leva da Xirgu á Casares, aquel que Antonina Rodrigo debullou con máis vagar no seu clásico Mujeres para la historia: a montaxe bonaerense, en 1963, da Yerma de García Lorca, coa Xirgu de directora e María Casares de actriz. A estrea tivera lugar no Teatro San Martín de Bos Aires, ese teatro na Avenida Corrientes onde está, conforme se entra, por baixo do nivel do chan, o grande mural de Luís Seoane en homenaxe ao teatro arxentino. Blanco Amor quería demostrar o poder abraiantae da actriz e facía fincapé na singularidade dunha voz ben termada e poderosa que lembraba así (tradúzolles á brava): “Saíu de España a comezos de 1936, chegou a Bos Aires moi avanzado o ano, logo de ter actuado en varios países de América. Xa a guerra o dramatizaba todo. Qué sentido directo acadaba, de súpeto, o berro maternal de ‘Bodas de sangue! Dous bandos… Aquí hai dous bandos!’”. A actriz demócrata —non roxa—, arrastraba canda ela, sen querelo, un dramatismo simbólico, extrateatral” (LV, 28/12/1968: 47).

Da Xirgu a García Lorca non había nin medio paso. Blanco Amor aproveita e cita unha carta que lle escribe, seica, o poeta granadino co gallo do seu libro de poemas, Romances galegos, no que lle falaba sobre as diferencias entre o galego e o español. Puña en boca de Lorca: “Tú, con tu fala de luces grises, deshuesadas; yo, con este resplandor hiriente, con este idioma tigre” (LV, 28/12/1968: 47). Blanco Amor, que tamén tiña lingua tigre para ferir con raiba as rivais, aquelou neste artigo un retrato de Bos Aires con Margarida Xirgu en primeiro plano. Que a Xirgu nacera en 1888 en Molins de Rei era a excusa axeitada para deixarse ir pola memoria propia. Boa semana e boas lecturas.