Arquivos mensuais: Marzo 2009

176| Ler de maneira híbrida. De Isabel Coixet a John Berger

Emisión DIARIO CULTURAL 30/03/2009

Hibridar é sinónimo de presente. A maternidade segundo Thomas Beatie ou Rubén Noé, o atletismo flex foot, a amizade facebook…, todo hibrida, mais as artes, como territorio especulativo da teoría e a forma, case sempre o fixeron antes. Por iso lles hai que prestar atención aos centros que producen experimentación, como o Centre d’Art Santa Mònica, que reabre esta semana.

Fronte á urxencia taxonómica da modernidade, a postmodernidade permitiu pensar alén das razas puras, as categorías estábeis, o sexo nun corpo delimitadiño e o xénero pechado nos seus roles. Moitas das novas que enchen agora as páxinas de sociedade pasaron antes polas de cultura en forma de literatura, cinema ou arte experimental porque as artes fan de simulador de realidades inexistentes, van máis alá e abren debate antes de que os xornais escriban titulares charramangueiros e resesos con supostas monstruosidades que non son máis que o resultado da hibridación, do presente. Penso, claro, no caso Rubén Noé.

Neste aspecto moito nos interesa o novo Centre d’Art Santa Mònica, un interrogante artístico ao final das Ramblas, ou, como di o seu lema: “arte, ciencia, pensamento, comunicación”. Coherente coa súa política reaparece nun novo corpo virtual hibridado que combina web, youtube, myspace, facebook, flickr, etc., porque as entidades corporativas do noso presente mutaron en polbo identitario con múltiples patas dixitais. Para a inauguración anúnciase un músico singular, Carles Santos, que se vai deixar caer Ramblas abaixo tocando o piano, e mais unha instalación de Alfredo Jaar que estra preguntas sobre a arte e a cultura como: “é necesaria a arte?, a cultura é crítica social?, que responsabilidades ten a cultura?”. Agora ben, a proposta máis rechamante desta reinauguración titúlase From I to J, en referencia ao From A to X de John Berger. A directora de cine Isabel Coixet, sempre interesada na literatura, que hai unhas semanas conversaba en Barcelona con Murakami, pensou unha instalación con deseño da arquitecta Benedetta Tagliabue a partir dese libro de Berger. En grupos pequerrechos poderanse escoitar as cartas que unha muller lle escribe a un preso que ten prohibido responder. Esa escrita sen retorno, ese falar na absoluta soidade, vaise debullando en cartas lidas por actrices como Isabelle Huppert, Leonor Watling, Carme Elias, Juliette Binoche, Maria de Medeiros ou Penélope Cruz. A soidade escrita contrasta coa lectura colectiva. Os textos escóitanse en grupo mais intervense na comunicación por medio da instalación e en certo xeito asúmese que o texto fai camiño ao longo dun labirinto de mediacións lectoras. Ler de maneira híbrida, co texto literario batendo contra a instalación artística nun museo, é unha maneira de incomodar a lectura fóra da páxina. Boa semana e boas lecturas híbridas.

Advertisements

175| A roupa que está fóra, no tendal. Pipilotti Rist

Emisión DIARIO CULTURAL 23/03/2009

Unha das evidencias de que unha cultura está no mundo é que sabe falar e escoitar, entre iguais, sen perder pé. Sabe falar, escribir ou facer porque empurra polas creadoras e os creadores de máis xenio cara a fóra, para que saian da casa e lles dea un pouco o aire. E sabe escoitar, ler ou ver porque se constitúe en lugar de recoñecemento da roupa que está fóra, no tendal.

Como fixo o Instituto Rosalía de Castro, que xuntou a Anxos Sumai e María Reimóndez canda Haruki Murakami ou Luis Landero. E refírome, sábeno ben, ao centro de secundaria que cadra á dereita da Alameda, conforme se sae da Porta Faxeira, e non a esa institución aínda inexistente, mais de necesidade urxente, que debe apoiar e potenciar a cultura galega polo mundo adiante.

Con esa saudable vontade de falar entre iguais e aínda máis, de non perder pé na vangarda, a Fundació Joan Miró premiou a videocreadora suíza Pipilotti Rist co II Premio Joan Miró, que recoñece a súa ousadía creativa, esa que lle gañou a etiqueta de “raíña das narracións visuais na arte contemporánea”. Pipilotti Rist sabe combinar vangarda con humor, innovación con narración, e por iso sempre me parecen tan interesantes as súas propostas. Esa creadora de nome estrambótico trocou o nome de pía, Elisabeth Charlotte, por unha combinación que fala moito de como quixo construír a súa identidade como artista a partir das emocións da infancia, iso si, trocando a transcendencia de Rilke polo feminismo liberador de Astrid Lindgren. Mesturou o nome daquela nena de longas trenzas, Pipi, co hipocorístico de andar pola casa, Lotti, e velaí nace a artista: Pipilotti Rist, á que nada se lle arrepón. Entou nas artes poñendo un pé nun grupo musical, Les Reines Prochaines, unha sorte de corrosivo cabaret cotián de mulleres. Con este grupo puxo música ás súas primeiras videoinstalacións. A primeira obra que lle coñecín a Pipilotti Rist foi a súa coñecidísima instalación Homo sapiens sapiens, que levou ao teito dunha igrexa na Bienal de Venecia de 2005. Coas mulleres-ninfas espidas, deitadas sobre follaxe carnosa, verde, ou azul, ou púrpura, e reivindicaba así, en certo xeito, o paraíso edénico en posición horizontal, porque o público tiña que deitarse nunhas colchonetas para ver a obra. No 2010 Pipilotti Rist vai expoñer na Fundació Joan Miró e seica algo hai dela nos fondos do Musac. Mentres poden ir abrindo ollo e orella co dedo no rato. Déixolles no blog algúns enlaces, a un dos primeiros traballos, I’m not the girl who misses much, vídeo feito a partir dunha canción dos Beatles e logo, se queren, poden ir á web de Pipilotti Rist con ánimo de xogar. Despois van ter que facer as súas mareas por outros caladoiros web porque, para lle seguir a obra, cómpre alancar pola rede. Boa semana e boas pipilotti-navegacións.


174| Eu sempre son moitas outras. De Ada Lovelace a Estíbaliz Espinosa

Emisión DIARIO CULTURAL 16/03/2009

Hoxe, unha de identidades. En concreto sobre a criatura mecánica, o corpo dramático e mais a homo sapiens que conflúen nese campo base que atende por Estíbaliz Espinosa e defende o blog como laboratorio de creación. No blog, e non só nel, a identidade constrúese, desdóbrase nunha outra siamesa da que non te podes desprender e, aínda que poida parecer contradictorio, sobreexponse de tal xeito que o eu se volatiliza.

Venres 13 de marzo. Estíbaliz Espinosa guía o seminario Hai unha criatura mecánica detrás de todo isto. O obxectivo non é só dar a coñecer a súa escrita, que non marca fronteira entre o papel e a pantalla, senón abrir un proceso de reflexión sobre o blog como laboratorio de creación pronto a usar e a innovar; unha práctica da que carece, por exemplo, a literatura catalá de autoría feminina. Claudia Herbst alertou nos seus traballos sobre as difíciles relacións entre a tecnoloxía e o xénero porque de sempre a programación de todos os aparellos que nos rodea está feita por homes. Todos? “Todos non”, retruca Estíbaliz Espinosa e reivindica a xinea que leva deica Ada Lovelace, a filla sabia de Lord Byron, a experta en matemáticas e astronomía que inventou a máquina analítica e se converteu así na primeira programadora da historia. Feita a precisión histórica, empeza a debullar as posibilidades que lle abre o blog. Nunha homenaxe imprevista a Monique Wittig, que esixira recoñecemento para a descoñecida muller do soldado descoñecido, Espinosa refírese a esa autora que sae nos listados bibliográficos mais non nas historias: Anónima. Reivindica a Anónima e sinala que constitúe todo un reto de seu porque a disolución da escritora suporía o recoñecemento da autonomía do texto e a desaparición dos prexuízos sobre quen escribe, aínda que alerte tamén contra esoutros eu insidiosos que van coma trolls pola agra dixital. Defendeu aínda outras formas para esa primeira persoa inestábel: un eu con subxectividades interpostas que se prolongan na outra siamesa, na monstrua ou na híbrida mecánica que, como defenden Donna Haraway e Marina Núñez, non distingue materia biolóxica de tecnolóxica.

Domingo 15; onte. Derradeira función en Barcelona de El club de la calceta, que xa vai cara a Madrid. Varias semanas dicindo o texto naquel teatro acolledor a un pasiño do Hospital de Sant Pau e a obra ten un ritmo e unha axilidade fantástica tamén en castelán. Á saída o público arremuíñase na porta para elixir personaxe e abundar nas virtudes da calceta comunal. Flor Maceiras, Laura Ponte, María Salgueiro, Elina Luaces, Luísa Merelas, Imma Antonio e Estíbaliz Espinosa, tantas funcións desdobrándose noutras mulleres que tamén elas saben desoutra siamesa que levan consigo cando encarnan unha personaxe.

En forma de criatura mecánica ou dramática, eu sempre son moitas outras. Boa semana e boas lecturas.


173| Un libro de rexistro da vida cotiá, a experiencia e os desexos

Emisión DIARIO CULTURAL 09/03/2009

Levamos unha semaniña con todo tipo de análises sobre as eleccións: empíricas, autocríticas, entusiastas, intereseiras e algunhas outras con moita enxulla. E sempre poden acudir á sabedoría cotiá, tan científica, fundamentada e subxectiva como boa parte dos xornais que lemos cada día. Sempre me abraiou o comportamento dos medios coa opinión popular. Antes das eleccións fanse consultas, enquisas, prospeccións de voto. No día do escrutinio, por exemplo, falaron unhas esforzadas cidadás dos problemas para iren votar. Logo, os resultados: cara de desgusto nuns, cara de susto noutros. E a partir de aquí a política élles cousa dos xornais nosos de cada día, aos que xa non lles interesa nin chisca a opinión popular.

A vida cotiá non senta lei mais interese si que lles ten. Estoutro día a dialectóloga catalá Pilar Perea veume cun texto insólito que ela e mais Jordi Curbet veñen de editar en dvd, Esplais de la meva llarga vida (1861-1947) (2009), o diario que escribiu Mercè Rocas i Romaguera, que foi informante de Alcover para o seu grande dicionario da lingua catalá e que mantiña ademais un libro de rexistro da súa vida cotiá, da experiencia, das relacións e dos desexos. Nel seguimos con precisión a vida dunha muller da burguesía comercial da Barcelona de entreséculos: misas, amizades, fillos que nacen, fillos que morren, vida doméstica, a actualidade a través dos seus ollos, a Semana Tráxica de Barcelona, a guerra civil, a II República… Nas súas páxinas dá tres ou catro datos que fan memoria da colectividade galega en Cataluña. Por ela sabemos que as galegas tiñan sona como criadas e lavandeiras (tradúzolles): “Collemos unha lavandeira que se chama Xulia. É unha galega moi rara pero moi simpática. Vaia unha fala estravagante ela e mailos seus pullitus” (10/10/1936). Cadrando cun entroido lémbranos a importancia que tiña a roupa como indicador de clase ou procedencia. Seica unha meniña ía disfrazada de señora, cunha saia longa, e apunta: “En Barcelona diriamos que ía vestida como unha dida (ama de cría) galega” (23/02/1941). Mais non todo era mulleres de clase baixa. En 1935 escribe, desde Bos Aires: “En Cataluña xa teñen gobernador. O señor Portela Valladares. Xa o fora outras veces cando novo e coido que sen moito diñeiro no peto. Daquela saíu ben recomendado. Coido que logo fixo un bo casamento e quedou a vivir en Barcelona. É galego. Seica Cataluña o recibiu ben. Prometeu moito, que faga o que poida, el que coñece ben a xente que trata. Deus lle dea sentidiño e paciencia” (15/01/1935).

A vida cotiá recollida nun diario, como as opinións das cidadás antes das eleccións, non enche os manuais de historia mais dá información do invisible, dos prexuízos e dos desexos. Anímense a escribir un, sen reviravoltas académicas, no seu galego, en cadernos privados ou no couto mixto dixital. Boa semana e boa escrita.