Arquivo da categoría: estudos de feminismo e xénero

188| Señorita Capmany, por favor! Non volva dicir nosoutras

Emisión DIARIO CULTURAL 22/06/2009

A voltas co sexismo na linguaxe por unha conversa cunha colega, matinaba nas e nos especialistas de lingüística. Para a maioría soa a arroutada incontrolada de ministra. Se cadra a resistencia aos cambios leva a asumir certezas científicas sobre a falta de correspondencia entre a gramática e a representación do mundo. Eu, na última, zafei: “Mira, meu, sonche de literatura e de galego, e se algo sei é que as normativas non che son especies ventureiras”. Logo remitín ao artigo de Olga Castro na Festa da Palabra Silenciada, e se me encirran aínda lles había dar a url da tradución ao español que está en Mujeres en red. Olga Castro non é a primeira en enfrontarse á cuestión, mais a ela lle debemos as análises máis rigorosas onda nós. Do asunto ocupouse, con menos ciencia e máis retranca, Maria-Aurèlia Capmany. Quen non vivimos a intensa vida cultural dos 60 só sabemos dela os restos: os retratos desafiantes co cigarro, que foi escritora prolífica e, sobre todo, a súa actividade teatral poñendo en escena Espriu. Desa proveitosa relación queda unha nota crítica para La pell de brau recollida en Ediciós do Castro. E sabemos agora que foi unha das catalás que en 1966 se adheriu á homenaxe a Celso Emilio Ferreiro, respondendo a un pedimento de Ferrín no que mediaron Costa Clavell e Basilio Losada. Pouco máis. Para poñerse ao día dunha vida tan intensa paga a pena ler un libro moi recomendable e recente, porque Montserrat Palau, a súa editora, amiga e estudosa, vén de publicar Maria-Aurèlia Capmany. Escriure la vida en femení (Arola Editors, 2009). Capmany foi das primeiriñas en ler e importar as propostas de Simone de Beauvoir e Betty Friedan e por iso teimou en definir unha vez e mais outra o que era a muller dentro dos parámetros da segunda onda feminista en títulos como La dona catalana (1968), Feliçment, jo sóc una dona (1969) ou El feminisme a Catalunya (1973). Ogallá que as coleccións que viñan traducindo as clásicas do feminismo ao galego reparen nela. (Atención, administracións: velaquí unha oportunidade para demostrar diálogo co presente: xénero, lingua, tradución e… subvención). Porque, si, paga a pena recuperar esta escritora ceiba que nos 60 traduciu… ao catalán O barón rampante de Calvino!

Como lles dicía, en 1973, Maria-Aurèlia Capmany, sobrada de retranca, exemplificou o sexismo na linguaxe en Carta abierta al macho ibérico. Tradúzolles un anaco á brava:

Lembro o barullo que se armou na clase de filosofía cando, para demostrar as formas a priori da sensibilidade de Kant, eu dixen: “Nosoutras percibimos…”. O doutor Font i Puig, moi amable, interrompeu o meu discurso e díxome: “Señorita Capmany, por favor! Non volva dicir nosoutras. O feminino non ten carta de natureza no templo da sabedoría. Diga vostede nós, a súa magnífica intelixencia masculina dálle dereito a empregar o nós.”

Boa semana e boas lecturas.

Advertisements

163| Judith Butler: corporeizar o pensamento

Emisión DIARIO CULTURAL 15/12/2008

Judith Butler ocupa lugar nos andeis de novidades das librerías cos últimos readers publicados nos Estados Unidos e mais coas entrevistas que aparecen nas revistas de cultura e pensamento. Exit Book vén de publicar unha entrevista con ela, que se suma a outras anteriores nas revistas Metrópolis e Lectora, nas que Butler falou sen cancelas.

A entrevista é unha modalidade de eséxese que me resulta do máis interesante. A entrevista permite un achegamento dixerido aos discursos complexos, ou prolixamente elaborados, que se desenvolven en forma de artigo ou libro e engaden aínda a posibilidade de mostar as contradiccións e os puntos escuros que detecta quen entrevista. Por riba permiten, ademais, encarnar unha formulación intelectual nun corpo e nunha experiencia vital; a fin de contas toda teoría se sustenta tamén nunha biografía. Así se comproba nas últimas entrevistas que lle lin a Judith Butler nos dous últimos anos. Exit Book, especializada na arte e a cultura visuais, ofrece no seu número 9 (2008) un monográfico sobre feminismo e arte de xénero, consecuencia, sen dúbida daquelas grandes exposicións que tiveron lugar en Los Angeles, Bilbao e Compostela. Refírome, claro, a Wack!, Kiss kiss bang bang e mais A batalla dos xéneros. O monográfico ofrece unha posta ao día do debate feminista con artigos de Amelia Jones, Estrella de Diego ou Ana Martínez-Collado, unha interesante sección de libros, na que colaboran, entre outros Patricia Mayayo e Pedro de Llano, e, sobre todo, ofrece dúas entrevistas, unha con Rosi Braidotti e outra, máis gorentosa, con Judith Butler, feita por Juan Vicente Aliaga. Aliaga centra as súas preguntas nun aspecto central do pensamento de Butler, a categoría de xénero, e logo entra nun aspecto recorrente nas últimas entrevistas e intervencións da pensadora: a violencia bélica exercida polos Estados Unidos e Israel. Os temas non se afastan moito doutras entrevistas, interesantísimas, a Butler publicadas nos dous últimos anos. Refírome á que lle fixo Fina Birulés para o número 78 (2008) da revista barcelonesa Metrópolis, que lles recomendo vivamente porque son dúas filósofas interpelándose, fronte por fronte, e mais a publicada no número 13 (2007) de Lectora, feita por Patrícia Soley-Beltran e Beatriz Preciado.

Neste ano 2008 publicaronse varios readers como Judith Butler. Sexual politics, social change and the power of the performative (Routledge, 2008) editado por Jill Jagger, ou Judith Butler and political theory (Roudledge, 2008), editado por Terrell Carver e Samuel A. Chambers, así como unha conferencia pronunciada por Butler en Barcelona que se titulou Vulnerabilitat, supervivència (2008), que se glosou neste comentario de opinión. Hai moitos textos frescos de e sobre Butler mais eu nunca renunciaría a corporeizar o seu pensamento, que é o valor engadido que teñen as entrevistas. Boa semana e boas lecturas.


158| Rebeldes agora non tan periféricas

Emisión DIARIO CULTURAL 10/11/2008

Poñamos que a loita polas liberdades se puidera resumir en 350 nomes de mulleres rebeldes e afoutas. Pois ben, ese é o total de nomes propios que inzan unha guía ilustrada da historia do feminismo publicada hai pouco por Ana Muiña: Rebeldes periféricas del siglo XIX.

O libro publícao unha editorial pequerrechiña chamada La Linterna Sorda, que coida atentamente todo o que fai, desde os libros á web corporativa. Nel ofrécese un percorrido histórico interesante cheo de datos e textos que abrangue deica comezos do s. XX, porque xa se sabe que os procesos non atenden ás fronteiras dos números. E alí as están, desde Concepción Arenal á librepensadora masona Amalia Domingo Soler, as dúas preocupadas polas condicións da muller traballadora e o pauperismo; ou desde a lituana Emma Goldman á ferrolá Amalia Fraguela, dúas libertarias de diferente condición. O texto, que se maquetou ao xeito dunha enciclopedia hipertextual, concede moita importancia á información suplementaria, por iso as marxes se inzan de retratos desas mulleres a contracorrente do seu tempo, dos seus libros e panfletos, e mesmo de retallos sorprendentes de publicacións da época que nos descobren aspectos pouco divulgados da vida cotiá desas mulleres. Entre as curiosidades que nos tocan en eido propio, unha fotografía de finais do XIX de mulleres lavandeiras en Sarria, que, como adoita acontecer en boa parte da bibliografía española, se transcribe erradamente como Sarriá, por influencia do topónimo barcelonés (p. 110). E se entran na web da editorial, La Linterna Sorda, poderán ver outra peza para a historia da fotografía: un daqueles retratos con caras embutidas en paisaxes de cartón, neste caso, cunha torre de Hércules ao fondo. Rebeldes periféricas del siglo XIX vén ateigado de datos e imaxes, e entre as que agora nos fan matinar, e rir, están os debuxos dos diversos modelos de consoladores terapéuticos empregados para curar a histeria, como os que se anunciaban en 1910 nun folleto comercial norteamericano baixo un reclamo prometedor: “Vibration is life”.

Neste repaso interesante á loita das mulleres a prol da liberdade, a igualdade e a xustiza, constátase esa transversalidade que caracteriza o feminismo. Porque as mulleres se comprometeron desde diversas estremas ideolóxicas co antimilitarismo, a folga de ventres, os dereitos das obreiras, a emancipación, a sexualidade libre, o dereito á instrucción e ao saber, ou a reacción contra o matrimonio. Esta mirada retrospectiva interesa moito en tempos tan transformados pola loita a prol dunha cidadanía máis xusta e o acceso real aos dereitos (reparen que aínda está pendente de resolver, por exemplo, o estatuto da muller rural). Ana Muiña percorre as reivindicacións nas que moitas mulleres teimaron antes ca nós, así que vaian a esas rebeldes agora non tan periféricas, e non esquezan que, para encher baleiros no que toca a Galicia, sempre poden ir ao Álbum de Mulleres do Consello da Cultura Galega e mais ao Dicionario de mulleres galegas de Aurora Marco. Boa semana e boas lecturas, rebeldes.


152| O incontinente Steiner cos seus pasos de baile

Emisión DIARIO CULTURAL 22/09/2008

Pois o que eu non lles sabía é que o tal George Steiner era un afeccionado ao baile. Nas súas recentes desculpas amaga un paso para atrás cando pide perdón polo seu “comentario irreflexivo” pero dá un paso adiante porque afirma que está en contra do “chauvinismo rexional que ameaza agora a unidade de España” (El País, 19/09/2008). E, vaia ho, hai exactamente 75 anos que Galicia foi recoñecida como nación no IX Congreso das Minorías Nacionais de Europa. Nestas supostas desculpas o incontinente Steiner di que si pero non á cultura e á nación galegas, pero segue mutis sobre a outra afirmación tremenda feita naquela entrevista, cando suxire que o terrorismo de ETA viña dado polas características do euskera (tradúzolles): “Ese idioma tan misterioso é moi raro, moi poderoso. Se cadra por iso a algunha desa xente lle resulta tan imposíbel aceptar o mundo exterior” (El País Semanal, 24/08/2008). Ou sexa, que se en Euskadi só se falara español, asunto resolto?

Ai, o incontinente Steiner leva mal á práctica a súa “apaixonada” defensa das linguas e as culturas minoritarias. Mais para quen le cos lentes violeta, xa había tempo que dera mostra dun pensamento estreito asentado nas certezas discutíbeis, que poñen en evidencia que a súa idea do diverso é cativeira. Nun artigo de referencia publicado no volume un da Breve historia feminista de la literatura española, Myriam Díaz-Diocaretz pon o dedo na chaga (tradúzolles): “un crítico recoñecido e tan agudo como George Steiner suxire que os grandes artífices da cultura son esencialmente homes, e que a capacidade biolóxica de procrear é tan poderosa nas mulleres que fai comparativamente pálido dar a luz personaxes ficticios, segundo afirma no seu último ensaio Real Presences” (páxs. 77-78). Xa que logo as mulleres, diferenciadas e inferiorizadas pola súa capacidade reprodutora, estarían naturalmente incapacitadas para a abstracción e a ficción, agora ben, se esa certeza esencialista resultaba anacrónica no XIX, logo da revolución sexual dos 60, non lles digo nada! Pola súa banda, en Elogio de la dificultad, ao falar dos clásicos da literatura, afirmaba o incontinente Steiner (traduzo á brava): “Un clásico sobrevive a toda necesidade de deconstrucción, ao postestructuralismo, ao feminismo, ao posmodernismo e, coma os cans de raza, reméxese, funga e amosa un breve e demoníaco sorriso ao mesmo tempo que asegura: todo iso xa morreu, mais eu sigo vivo. Conta cun instinto de supervivencia”. Cadro con el en que un texto clásico é un supervivinte, agora ben o clásico éo precisamente porque ofrece argumentos para dialogar coa sucesión de presentes, porque se dispón á posibilidade da interpretación e non á certeza inmóbel.

Deixemos quedar ao incontinente Steiner cos seus pasos de baile no confortábel Cambridge e dediquémonos a debater feramente co noso presente. Boa semana e boas lecturas.