Arquivo da categoría: patriarcado

Partir cadeiras ou partillalas con elas?

O xogo das cadeiras e a Academia Galega, de novo? O debate non se pechou, nin sequera cando en 2011 a rúa Tabernas designou novos académicos (masculino plural) e ocupou todas as cadeiras dispoñíbeis para aquel baile. Só quedou en pausa. Agora hai unha cadeira vacante e, ben o saben, toca cumprir co rito anual das Letras Galegas, que empeza coa elección do nome. Ou é do home? Así que o debate volve á actualidade

Ler o artigo completo en Sermos Galiza (29/05/2012)


171| O multiculturalismo dana as mulleres?

Emisión DIARIO CULTURAL 23/02/2009

Unha das cuestións que está a interrogar seguido o noso presente é a do multiculturalismo, que en apariencia recoñece a pluralidade cultural mais, de feito, funciona como instrumento de marxinación “desoutras culturas”, e afecta de maneira singular ás mulleres.

Desculpen que non me ocupe das eleccións, a crise económica ou o resultado dos Oscars, mais hai unhas semaniñas tivo lugar en Barcelona un seminario que non deixou indiferente a ninguén xa desde o título, tirado dun traballo moi citado de Susan M. Okin: O multiculturalismo dana as mulleres? O caso da mutilación xenital feminina. Abriu a sesión un documental ben interesante de Pia Ranzato titulado Le tradizioni antiche non sono verità assolute (As tradicións antigas non son unha verdade absoluta). Nel explícanse as modalidades de mutilación xenital e recóllense as opinións de moitas mulleres africanas expostas durante o encontro de Bamako en 2005. O debate guiouno a filósofa Elena Laurenzi, a quen coñecen, se cadra, como especialista en María Zambrano, tamén desde as páxinas da revista Andaina. Abriu a súa intervención no seminario coa análise dun caso evidente de mala práctica multicultural, facendo fincapé nun feito: en Europa a mutilación xenital feminina só interesa cando acontece da porta para dentro e non cando acontece en Africa, aínda que afecte a tantas mulleres. Puxo como exemplo de política multicultural errada unha iniciativa que xurdiu en Florencia no ano 2003 cando o sistema público de sanidade aprobou unha fórmula “atenuada”, seica, de ablación, que contou co prace dalgúns homes en representación das comunidades implicadas. Ás mulleres, ás que sofren a mutilación, non se lles preguntou nadiña. Laurenzi debullaba unhas preguntas con outras que formularon Fina Birulés, Isabel Franc, Encarna Sanahuja, Marta Segarra ou Verena Stolke, entre outras. Insistiuse en que da circuncisión masculina á ablación feminina hai un bo cacho, tanto nas consecuencias físicas como simbólicas, por iso se defendeu a importancia de poñerlle o nome axeitado: mutilación xenital feminina. Denunciouse a medicalización do corpo das mulleres e alertouse contra visións moles que “toleran” a diversidade cultural e, daquela, denunciáronse esas prácticas multiculturais occidentais que, baixo unha tona de respecto, autorizan formas de maior marxinación para as mulleres “desoutras” comunidades enxertadas nas culturas occidentais.

Se teñen interese no tema no Centro de Documentación Alecrín de Vigo hai unha copia do documental de Pia Ranzato, e para ler sobre este caso recoméndolles os traballos de Elena Laurenzi, especialmente o que se inclúe no libro Violencia deliberada (2007), publicado por Icaria. E onda nós sempre están os traballos de María Xosé Agra. Boa semana e boas lecturas.


145| Astronautas femininos

Emisión DIARIO CULTURAL 04/08/2008

Repasar xornais de hai anos leva sorpresa asegurada. A crónica diaria obriga a enfrontarse co pasado desde un presente saudoso, porque os desexos e os prognósticos de antano non contan xa coa vantaxe do futuro incerto. Lemos nesas páxinas sucumbindo á sedución do tempo abolido. Velaquí un retallo de xornal. É domingo 28 de decembro de 1975, o ano do pasamento de Josephine Baker, Pier Paolo Pasolini e Hannah Arendt. É tamén o Ano Internacional da Muller. Ese día en La Voz de Galicia, nunha sección titulada “A muller galega”, publícase un artigo a plana completa de Luz Pozo Garza titulado “Año Internacional de la Mujer y enseñantes femeninas en Galicia”, que se acompaña cun retrato da escritora e mais unha ficha do seu labor profesional, intelectual e literario.
Luz Pozo comeza cun percorrido pola vindicación. Cita a Felicité Keralio, unha daquelas revolucionarias francesas hoxe case esquecida nos manuais de historia do feminismo, prolífica escritora e fundadora do Journal d’État et du Citoyen. Tamén cita a Olympe de Gouges, Simone de Beauvoir e María de los Reyes Laffite, Condesa de Campo Alange, que baixo a bota de Franco e os xustillos da Sección Femenina publicou en 1948 La secreta guerra de los sexos. E logo, claro, dúas imprescindíbeis daquel momento, Lidia Falcón e Victoria Sau, a quen aínda se pode oír cada canto en Barcelona. A análise de Luz Pozo comeza no mesmo punto que o feminismo sufraxista: a defensa das mulleres e a súa equiparación aos varóns partillando os dereitos humanos. E a seguir debullaba o daquela espiñento problema das incompatibilidades profesionais recorrendo a un argumento clásico no feminismo: a sexuación das profesións como masculinas ou femininas en relación á súa capacidade para producir diñeiro e recoñecemento. Tradúzolles, do español:

“O exemplo das nacións supercivilizadas ou sen prexuízos de sexos, como a URSS vénnos demostrar que existen poucas profesións incompatíbeis coa muller. Hai astronautas femeninos, Capitáns de Barco, Xefes de Estación, Rectores de Universidade, Médicos, mulleres piloto…

Nas nosas latitudes o varón fuxe dos traballos domésticos, pero non ten inconveniente en desempeñar funcións consideradas coma femininas cando están ben retribuídas e son cómodas: cociñeiro, barman, camareiro, peluqueiro, alta costura, sastre, maîte de hotel…

O ensino vaise deixando en mans femininas, pero sobre todo nas súas primeiras etapas —parvulistas, mestras de EXB— pola súa incomodidade e baixa retribución”.

O artigo, un bo espello das esperanzas que abría a Transición, fala da desigualdade de xénero a nivel social e político e con ese “astronautas femininos”, que non era unha afirmación queer, pon en evidencia os muros de xénero cos que aínda batemos na linguaxe. Boa semana e boas lecturas.


141| Á procura das Letras delas

Emisión DIARIO CULTURAL 07/07/2008

Se cadra é moito pedir mais nas Letras que nos veñen agradecíase que nos aforren tópicos mazados sobre unha das figuras centrais, e controvertidas, da longa noite de pedra. Como as Letras Galegas xa non son o santoral da nación, hai vagar para o matiz e a contradicción, por moi tentador e confortábel que resulte o Ramón Piñeiro de só dúas caras: teoloxía fronte demonoloxía, o santo laico fronte o anticomunista. As Letras 2009 convidan a revisar medio século de reconstitución cultural, na que os protagonistas son persoeiros que marcaron a nosa historia recente, e a algúns aínda non lles demos pagado a maquía polo traballo infatigábel de facelo todiño. Leremos estudos, epistolarios e biografías con apelidos que o din todo, e non sen controversias: Piñeiro (Ramón), Fernández del Riego (Francisco), Carballo Calero (Ricardo), Fernández de la Vega (Celestino), Otero Pedrayo (Ramón), Illa Couto (Xaime), García-Sabell (Domingo), e un longo etcétera.

Mais, cal vai ser o papel das galeguistas nesa memoria? Boto as contas das mulleres que estaban alí e seguen abrindo interrogantes. Xohana Torres, activa dinamizadora do galego nos anos 60, a primeira muller que o abrangue todo: poesía, literatura infantil, teatro, novela, tradución, gravación de discos de poesía galega, e eses programas radiofónicos dos que non sabemos nada, Teresa e Raíz e tempo, que se mantivo en antena entre 1965 e 1975, ou dito doutro xeito, entre as primeiras Letras Galegas e a morte da dictadura. Luz Pozo Garza, infatigábel editora e crítica literaria, que abriu pontes cara a cultura francesa e alemana desde as páxinas de Nordés. María Mariño, a escritora ceiba que se adianta á postmodernidade. María Xosé Queizán, que participa na fundación do nacionalismo independentista e logo se independiza inaugurando o feminismo nacionalista. Anisia Miranda, Dora e Pura Vazquez, que desde as marxes escriben literatura infantil cando esa necesidade non tiña recoñecemento. Elsa Fernández, a libreira de Follas Novas, que encheu desde Bos Aires os andeis do galeguismo, porque tamén quen levan as fontanerías da cultura queren recoñecemento. Teresa Barro, Antía Cal, María do Carme Kruckenberg, Micaela Misiego… e mesmo aquelas estranxeiras que se achegaron á cultura galega e tanto fascinaran ao stablishment: Anne Marie Morris, Nina Epton, Maria Elvira Lacaci, Luciana Stegagno Picchio… Estas son algunhas escritoras e intelectuais que saen nos índices onomásticos. Non sabemos case nada do papel que elas asumían, non do que eles lles recoñecían, porque no relato historiográfico quedan inmobilizadas en clixés ou relegadas ao papel de mulleres de. Por certo, en Xelmírez 15 tamén vivía Isabel, Isabel López García, e era enfermeira. Boa semana e boas lecturas, á procura das Letras delas.