Arquivo por etiquetas: Álvaro Cunqueiro

155| O incontinente Baltasar Porcel e o galego

Emisión DIARIO CULTURAL 20/10/2008

A semana pasada estaba ler en La Vanguardia o obituario de Ramiro Fonte asinado por Anxo Lugilde, e nestas batín coa columna de Baltasar Porcel, o candidado catalán ao Nobel que escribe como deus ex machina. Publicaba unha zaragallada mal cociñada sobre razas, idiomas e nación a propósito do 12 de outubro, e defendía que o único que temos en común é a lingua. A seguir debullaba algunhas contradicións coas que parcialmente concordo, como o papel da bilingüe industria editorial catalá no boom da literatura hispanoamericana ou a incomprensíbel invisibilidade da literatura portuguesa nas culturas española e catalá. Ao remate recuncaba no seu vello prexuízo da inferioridade da cultura galega ao optar a normativa oficial por unha grafía que a el non lle presta, estendendo a sombra do franquismo, e levado, sen dúbida, por un medo moi catalán, o blaverismo, que é, xa saben, a negación por parte do valencianismo pro-españolista dunha cultura común aos Países Cataláns. Tradúzolles, á brava, o treito final da columna de Porcel:

“E o catalán tampouco le portugués. Aínda que Portugal tamén canea con Brasil, enfatizan as súas particularidades idiomáticas. Como pasa con Galicia, coa súa grafía española contra a portuguesa. Somos razas con cara de can.

Aínda que os galegos tampouco entran en España se non escriben en castelán. Cunqueiro só se leu neste idioma, no que resultaba enxesado. Como Rosalía, tópica en castelán e no seu marxinado galego prodixio lírico superior a calquera peninsular moderno. ¿Franco escribía en galego? O seu atiplado ton tiña unha delicadeza…” (“Fiesta, razas, idiomas y nación”, La Vanguardia, 12/10/2008: 25)

Fin da cita. Á marxe da zaragallada de alusións para o recheo final da columna, as resistencias á tradución e a broma mal resolta sobre Franco, interesa un feito: as dificultades que temos para explicar Galicia nesta banda fóra do molde que converte en casos cuspidiños as relacións entre Galicia e Portugal e mais as de Valencia e Cataluña. Custa moito explicar que tamén quen non escriben con nh seguen con atención a cultura portuguesa e poden ler sen traducir a Fernando Pessoa e Clarice Lispector. Daquela poñen cara de “non imos discutir o evidente” e batemos co de sempre: de Galicia sábese pouco e tópico.

Non é a primeira vez que Baltasar Porcel, encantado de ser o escritor rabudo, escribe con pluma de lume sobre o galego. Hai algúns anos dixo del que nin idioma era porque, total, entendíase todiño. Nada novo desde o seu limiar prescindible a El Cadiceño de Rosalía de Castro para unha editorial da Coruña que, por certo, non publica en galego, nin con ñ nin con nh. O mellor é meter o incontinente Porcel na mesma saqueta de Steiner e dedicarse a sachar noutros embaixadores, por exemplo, neses escritores cataláns que veñen de traducirse ao galego e teñen columna no mesmo xornal. Boa semana e boas lecturas.

Advertisements

149| Angélica Gorodischer, entre o Paraná e Islandia

Emisión DIARIO CULTURAL 01/09/2008

Rosario é unha cidade ateigadiña de librerías que convidan a mollar a lectura cun café ou un mate, como a librería Ross, a Homo Sapiens ou a Ateneo. Alí vive a narradora Angélica Gorodischer, que vén de cumprir 80 anos. Angélica Gorodischer ten cabeza de misto, como Chus Pato, e para Nora Domínguez, directora da revista Mora, pasa por ser unha das máis destacadas narradoras feministas vivas na Arxentina. Escribiu moita ciencia ficción e fíxose moi coñecida con Kalpa imperial (1984), pero tamén se animou a ir máis aló da escrita popular e publicou, por exemplo, libros de contos como Trafalgar (1979) e Técnicas de supervivencia (1994). O ano pasado arrepañou discursos e conferencias diversos nun libro interesante publicado por Emecé, A la tarde, cuando llueve. O primeiro que se bota de ver é a súa combativa e expresa conciencia xenealóxica. Sitúase como escritora no ronsel doutras escritoras: Alejandra Pizarnik, Armonía Somers, Clarice Lispector, Victoria Ocampo, e mais Murasaki Xikibu, George Sand ou Virginia Woolf. E non cito máis ca sete para ir abreviando, porque Gorodischer gusta tanto do decorrer da narración como das coleccións de onomástica, e vai prendendo un nome de escritora noutro para conformar a carta de navegación que nos permite armar a súa xeografía intelectual. Por certo, nestas restas non cita a Rosalía de Castro, e de novo esa ausencia fala do mal que vimos facendo os deberiños na proxección exterior. Préstalle, iso si, Álvaro Cunqueiro; dío na páxina 148. O segundo que se bota de ver é a importancia da lectura, e se iso é cuestión que ocupe páxinas na Arxentina, a verdade é que dá para preocuparse, porque alí os libros actúan de certo como “animal de compañía”.

A la tarde, cuando llueve é sobre todo un testemuño da escritora sobre o seu oficio. E se cadra algo do que ela di sobre escrita e cociña poderiamos aplicalo ás nosas narradoras, tan agardadas, e ás que tanto lles pedimos. Tradúzolles: “Para cociñar hai que aprender. Para escribir unha novela tamén. E a aprendizaxe faise amodiño. […] E o que unha quere é escribir unha novela xenial, unha o que quere é preparar unha comida que deixe a xente sen alento, abraiada. Para iso, cómpre paciencia”.

A cidade de Rosario, aos nosos ollos europeos, semella un marco para contemplar, como obra de arte, un anaco do inmenso río Paraná, que alí parece detido coma nunha pintura, pero en realidade flúe como só o saben facer os inmensos ríos americanos. Así é a escrita de Angélica Gorodischer, unha autora fascinada por Islandia, non só polo branco e azul do xeo e o mar, senón porque o país se defendeu das invasións noruegas coa lembranza constante e reconfortante das sagas. Boa semana e boas lecturas contra as invasións neocon.


143| Veciñas autorizadas

Emisión DIARIO CULTURAL 21/07/2008

O 30 de abril de 1968 o Correo de Galicia de Bos Aires publicaba unha categórica Carta dos artistas e escritores galegos ao rector da Universidade de Galicia. A universidade estaba a ferver, corrían as consignas en papeis de caderno, sucedíanse os peches e os desaloxos e a rapazada universitaria protestaba mentres falaba, fumaba e cantaba. Nesa carta pedíaselle ao rector (traduzo do español): o cese “da presión policial sobre a normal actividade docente dos nosos universitarios”, “das represións violentas desproporcionadas”, “das detencións domiciliadas, indiscriminatorias” e das “sancións sobre estudantes polo mero feito de seren delegados ou membros de xuntas”. Remataba a carta pedindo o diálogo e afirmando: “A Universidade de Galicia, polas nosas características raciais, foi sempre claro exemplo de tranquilidade, paz e humanística formación”. Asinaban o manifesto, en primeiro lugar Xosé María Castroviejo, exprofesor da universidade e escritor, logo Francisco Fernández del Riego, e en terceiro lugar Xohana Torres. A lista de 58 sinaturas incluía intelectuais e artistas de variada procedencia ideolóxica: Álvaro Cunqueiro, Urbano Lugrís, Isaac Díaz Pardo, Celestino Fernández de la Vega, Arcadio López Casanova, Ramón Piñeiro ou Valentín Paz Andrade. Mais, cos lentes violetas, interésanos saber quen foron as artistas que o apoiaron.

Xohana Torres estaba, como xa dixemos, das primeiriñas e tamén asinaron a pintora Mercedes Ruibal e mais María do Carme Kruckenberg. De Mercedes Ruibal, a “incríbel e insensata galega”, como dixo dela Rafael Alberti (El País, 01/09/1991), esquecémolo case todo. Esquecemos os seus cadros de tona naíf pero cheíños de intención, como aquel de 1968 co que se sumaba á arte política do momento: Desastre Vietnam; ou aqueloutro titulado Veciñas autorizadas. Esquecemos a súa pintura e case nin chegamos a saber que foi escritora en español, autora dunha novela de título rechamante e prometedor: Confesiones de volatinera con bragas de repuesto al fondo. A novela publicouna Akal en 1978, cun poema do seu amigo Alberti na contracuberta e debuxos do seu home, o arquitecto Agustín Pérez Bellas. E para el escribiu aínda un poemario elexíaco, Y mi voz es tu nombre, publicado por Ediciós do Castro.

Estoutro día debullaba Ricardo Gurriarán aspectos interesantes do 68 en Galicia a propósito da súa exposición Do “Gaudeamus igitur” ao “Venceremos nós”. Fíxome notar o papel destacado das universitarias nas mobilizacións, como evidencian as fotografías e a documentación da época. Tanto mirarmos para as loitas polos dereitos civís nos Estados Unidos e para as rúas de París que se nos esquece a historia propia, que non escribiron só un clube de señores senón que incorporou rostros, voces, cadros e sinaturas das mulleres. Boa semana e boas lecturas, volatineiras.