Arquivo por etiquetas: Clarice Lispector

162| A creación non é comprensión

Emisión DIARIO CULTURAL 08/12/2008

Clarice Lispector afirmou que Brasília era unha cidade construída na liña do horizonte, e na liña do horizonte, nese guión longo ao final dunha explanada que aparenta o Pavillón Mies van der Rohe, Kazuyo Sejima (ela) e mais Ryue Nishizawa (el) veñen de inaugurar unha instalación para investigar como altera a transparencia o espazo. Mais, comecemos por Luís Seoane.

Nos 70 Seoane publicaba no dominical de La Voz de Galicia unha galería de retratos escritos e debuxados que logo chamou “Figuracións”. Unha delas dedicoulla a Clarice Lispector e, aínda que no debuxo non se recoñece o seu rostro anguloso, alí está aquela mirada súa, indómita, que cortaba como gume de coitelo. Lispector fora a Bos Aires para presentar o seu último libro, Visão do esplendor. Impressões leves (1975), que se abría cun texto dedicado á polémica Brasília, a urbe chantada no medio da selva por Oscar Niemeyer e Lúcio Costa, e na súa figuración Seoane reproduce, en galego, unha parte das declaracións de Lispector. Dicía: “Fai moito profeticei sobor desa cidade e dixen que sería un Estado totalitario denantes de se construír e que sería invadida polas ratas. Hoxe páganse dous cruceiros por cada rata morta. Os árbores alí parecen feitos con materia plástica e non hai esqueitas, polo tanto non existen os namorados que sempre se atopan nas esquinas. Brasília foi habitada por homes loiros, outos e cegos, unha especie de xentes da Atlántida, mais despois xorde unha nova xeneración que adequire unha razón de vivir, producto de aquela outra que non tiña ningunha, e, estes derradeiros son pequenos e mouros”. Xa que logo, no seu relato a cidade pasa de apocalíptica a xenesíaca conforme se vai habitando e mestizando.

Noutra pasaxe sobre a cidade Lispector bota man das ferramentas da abstracción para explicala (cito): “Brasília é construída na linha do horizonte. Brasília é artificial. Tão artificial como devia ter sido o mundo quando foi criado. […] A criação não é uma compreensão, é um novo mistério” (Jornal do Brasil, 20/06/1970). Neste concepto da creación sitúanse precisamente os dous arquitectos da coñecida firma xaponesa SANAA cando explican a súa agardada instalación arquitectónica en Barcelona. Trátase dunhas cortinas transparentes en espiral instaladas na caixa de vidro do Pavillón Mies Van der Rohe, un edificio que recuperou protagonismo nun recanto de Montjuïch, ao fondo da explanada, como un guión longo de mármore, vidro e auga. Cadrando coa súa inauguración Kazuyo Sejima e mais Ryue Nishizawa limpaban con teimosía na cortina en espiral á procura da transparencia absoluta que permite o reflexo e afirmaron: “Quen veña ver a nosa instalación, non o verá claro, pero o ha notar”. Ou, seguindo Lispector, a transparencia non é comprensión, é un novo misterio. Boa semana e boas lecturas.

Advertisements

155| O incontinente Baltasar Porcel e o galego

Emisión DIARIO CULTURAL 20/10/2008

A semana pasada estaba ler en La Vanguardia o obituario de Ramiro Fonte asinado por Anxo Lugilde, e nestas batín coa columna de Baltasar Porcel, o candidado catalán ao Nobel que escribe como deus ex machina. Publicaba unha zaragallada mal cociñada sobre razas, idiomas e nación a propósito do 12 de outubro, e defendía que o único que temos en común é a lingua. A seguir debullaba algunhas contradicións coas que parcialmente concordo, como o papel da bilingüe industria editorial catalá no boom da literatura hispanoamericana ou a incomprensíbel invisibilidade da literatura portuguesa nas culturas española e catalá. Ao remate recuncaba no seu vello prexuízo da inferioridade da cultura galega ao optar a normativa oficial por unha grafía que a el non lle presta, estendendo a sombra do franquismo, e levado, sen dúbida, por un medo moi catalán, o blaverismo, que é, xa saben, a negación por parte do valencianismo pro-españolista dunha cultura común aos Países Cataláns. Tradúzolles, á brava, o treito final da columna de Porcel:

“E o catalán tampouco le portugués. Aínda que Portugal tamén canea con Brasil, enfatizan as súas particularidades idiomáticas. Como pasa con Galicia, coa súa grafía española contra a portuguesa. Somos razas con cara de can.

Aínda que os galegos tampouco entran en España se non escriben en castelán. Cunqueiro só se leu neste idioma, no que resultaba enxesado. Como Rosalía, tópica en castelán e no seu marxinado galego prodixio lírico superior a calquera peninsular moderno. ¿Franco escribía en galego? O seu atiplado ton tiña unha delicadeza…” (“Fiesta, razas, idiomas y nación”, La Vanguardia, 12/10/2008: 25)

Fin da cita. Á marxe da zaragallada de alusións para o recheo final da columna, as resistencias á tradución e a broma mal resolta sobre Franco, interesa un feito: as dificultades que temos para explicar Galicia nesta banda fóra do molde que converte en casos cuspidiños as relacións entre Galicia e Portugal e mais as de Valencia e Cataluña. Custa moito explicar que tamén quen non escriben con nh seguen con atención a cultura portuguesa e poden ler sen traducir a Fernando Pessoa e Clarice Lispector. Daquela poñen cara de “non imos discutir o evidente” e batemos co de sempre: de Galicia sábese pouco e tópico.

Non é a primeira vez que Baltasar Porcel, encantado de ser o escritor rabudo, escribe con pluma de lume sobre o galego. Hai algúns anos dixo del que nin idioma era porque, total, entendíase todiño. Nada novo desde o seu limiar prescindible a El Cadiceño de Rosalía de Castro para unha editorial da Coruña que, por certo, non publica en galego, nin con ñ nin con nh. O mellor é meter o incontinente Porcel na mesma saqueta de Steiner e dedicarse a sachar noutros embaixadores, por exemplo, neses escritores cataláns que veñen de traducirse ao galego e teñen columna no mesmo xornal. Boa semana e boas lecturas.


149| Angélica Gorodischer, entre o Paraná e Islandia

Emisión DIARIO CULTURAL 01/09/2008

Rosario é unha cidade ateigadiña de librerías que convidan a mollar a lectura cun café ou un mate, como a librería Ross, a Homo Sapiens ou a Ateneo. Alí vive a narradora Angélica Gorodischer, que vén de cumprir 80 anos. Angélica Gorodischer ten cabeza de misto, como Chus Pato, e para Nora Domínguez, directora da revista Mora, pasa por ser unha das máis destacadas narradoras feministas vivas na Arxentina. Escribiu moita ciencia ficción e fíxose moi coñecida con Kalpa imperial (1984), pero tamén se animou a ir máis aló da escrita popular e publicou, por exemplo, libros de contos como Trafalgar (1979) e Técnicas de supervivencia (1994). O ano pasado arrepañou discursos e conferencias diversos nun libro interesante publicado por Emecé, A la tarde, cuando llueve. O primeiro que se bota de ver é a súa combativa e expresa conciencia xenealóxica. Sitúase como escritora no ronsel doutras escritoras: Alejandra Pizarnik, Armonía Somers, Clarice Lispector, Victoria Ocampo, e mais Murasaki Xikibu, George Sand ou Virginia Woolf. E non cito máis ca sete para ir abreviando, porque Gorodischer gusta tanto do decorrer da narración como das coleccións de onomástica, e vai prendendo un nome de escritora noutro para conformar a carta de navegación que nos permite armar a súa xeografía intelectual. Por certo, nestas restas non cita a Rosalía de Castro, e de novo esa ausencia fala do mal que vimos facendo os deberiños na proxección exterior. Préstalle, iso si, Álvaro Cunqueiro; dío na páxina 148. O segundo que se bota de ver é a importancia da lectura, e se iso é cuestión que ocupe páxinas na Arxentina, a verdade é que dá para preocuparse, porque alí os libros actúan de certo como “animal de compañía”.

A la tarde, cuando llueve é sobre todo un testemuño da escritora sobre o seu oficio. E se cadra algo do que ela di sobre escrita e cociña poderiamos aplicalo ás nosas narradoras, tan agardadas, e ás que tanto lles pedimos. Tradúzolles: “Para cociñar hai que aprender. Para escribir unha novela tamén. E a aprendizaxe faise amodiño. […] E o que unha quere é escribir unha novela xenial, unha o que quere é preparar unha comida que deixe a xente sen alento, abraiada. Para iso, cómpre paciencia”.

A cidade de Rosario, aos nosos ollos europeos, semella un marco para contemplar, como obra de arte, un anaco do inmenso río Paraná, que alí parece detido coma nunha pintura, pero en realidade flúe como só o saben facer os inmensos ríos americanos. Así é a escrita de Angélica Gorodischer, unha autora fascinada por Islandia, non só polo branco e azul do xeo e o mar, senón porque o país se defendeu das invasións noruegas coa lembranza constante e reconfortante das sagas. Boa semana e boas lecturas contra as invasións neocon.


139| Xohana Torres, Clarice Lispector e os peixes

Emisión DIARIO CULTURAL 23/06/2008

Cadrando co San Xoán, un neno da Galicia interior, que non coñecía o mar, recibe unha carta do seu tío, que é pescador. Na carta dicíalle que chegara o tempo da sardiña e que cando quixera podía ir de pesca canda el. Así comeza Polo mar van as sardiñas, un conto de 1968 co que Xohana Torres falaba da vida dos homes do mar como unha aventura. Unha aventura na que o neno era copartícipe dunha actividade cotiá e tamén épica: a daqueles afoutos mariñeiros que nos seus barcos desafiaban o mar e as súas tormentas para lle tirar un dos seus tesouros, o peixe. Esta épica do mar, non sen contrapunto humorístico, enténdese mellor no propio discurso de ingreso de Xohana Torres na Academia Galega, que segue sendo, ao meu ver, unha lectura altamente recomendábel. No mesmo ano en que se publica esta primeira incursión da autora do “Eu tamén navegar!” na literatura infantil, Clarice Lispector publica o seu segundo conto, A mulher que matou os peixes, un texto que paga a pena recuperar porque se presenta como a confesión dunha nai que pide desculpas públicas á rapazada lectora, porque si, ela matou os peixes que o fillo deixara ao seu coidado. En ton confesional, e someténdose sempre á opinión de quen le, Clarice tenta desculpar ese crime involuntario debullando a súa intensa relación cos animais. Fala dos moitos gatos que chegou a ter na casa, dunha bica chamada María Fátima que papou un gato nun pispás, dos moitos e variados cans da súa vida e desoutra fauna natural coa que partillou a casa: os mosquitos e, sobre todo, as cascudas, ese becho que ocupa un lugar simbólico na súa narrativa para adultos. Fuxindo da tentación da prédica, coñecemos os sufrimentos dos animais e sabemos que aquela nai escritora non é a muller perfecta. Así que, o conto ten un aquel triste e, en realidade, é leal e honesto, porque, a vida non leva asegurado o happy end. Polo mar van as sardiñas reeditouno non hai moito a Editorial Galaxia e entre as moitas novidades destas semanas, Sabina Editorial publica os primeiros contos para nenos de Clarice Lispector, El misterio del conejo que sabía pensar e, o máis interesante, La mujer que mató a los peces, verquidos ambos e dous por Elena Losada, responsábel das últimas traducións ao español da brasileira.

Sempre falamos da importancia da literatura infantil e xuvenil, delegando nela as nosas expectativas sobre a formación intelectual e ética da rapazada. Dicimos que a recoñecemos, mais logo, en realidade, nada sabemos deses textos. Eu sonlles das que leo literatura infantil de agasallo. Verán, varias veces ao ano Diandra e mais eu imos á libraría do Xaime, a Andel, á procura de novos títulos. Divertímonos moito decidindo e negociando qué novos contos vai levar Diandra como agasallo para a súa biblioteca. Só hai unha condición: eu tamén os quero ler. Bo solsticio cheo de fogueiras e sardiñas, e boas lecturas.